HOME | CONTACT | NIEUWSBRIEF NL FR
MuFDB.org
aspectenreflectiestalenten 

Reflecties

MICHEL SEUPHOR
17.11.2013 - 09.03.2014
Vernissage op 17.11.2013


CATALOGUS

TENTOONSTELLING
Michel Seuphor (pseudoniem van Fernand-Louis Berckelaers, Antwerpen, 1901- Parijs, 1999) is één van de sleutelfiguren uit de kunstscène van het interbellum. Deze intellectuele omnivoor was als dichter, essayist, kunsthistoricus en criticus dé voorvechter van de abstracte kunst. Zijn veelzijdigheid is fenomenaal. Begonnen als flamingantische propagandist in Antwerpen, heeft hij zich spoedig tot een internationaal Fransschrijvend auteur ontwikkeld. Hij was een grote verdediger van de strakke neoplasticistische idealen, maar integreerde tegelijk ook speelse dadaïstische elementen in zijn oeuvre. Hij was niet alleen de historiograaf van de avant-gardistische bewegingen maar ook visionaire auteur van internationalistische en humanistische essays. Naast zijn literair oeuvre bouwde hij tevens een aanzienlijke carriere als beeldend kunstenaar. Het FeliXart Museum brengt een overzicht van zijn plastisch werk, dat naast tekeningen, collages en assemblages, ook uit toegepaste kunst bestaat, opnieuw onder de aandacht. Deze tentoonstelling is tot stand gekomen in samenwerking met de Indivision Berckelaers en dankzij talrijke bruiklenen in binnen- en buitenland. Naast het Designmuseum Gent, het Letterenhuis en de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience in Antwerpen, werkt het Felixart Museum samen met het Gemeentemuseum van Den Haag en het Centre Pompidou (Parijs) waar de laatste retrospectieve tentoonstellingen in 1976 en 1977 werden gehouden.


Michel Seuphor stond aan de wieg van avant-gardekunstgroeperingen en -tijdschriften. Vanaf 1922 leidde hij samen met Jozef Peeters het toonaangevende avant-gardetijdschrift Het Overzicht met bijdragen van de Europese pioniers van het constructivisme. Na enkele korte verblijven in Parijs, het epicentrum van het kunstgebeuren in die periode, verliet Seuphor in 1925 definitief zijn geboortestad Antwerpen om zich in de Franse hoofdstad te vestigen. De groep Cercle et Carré, die hij in 1929 samen met de schilder Joaquín Torres-García oprichtte, bracht kunstenaars van verschillende disciplines samen om de abstracte kunst te verdedigen, via een tijdschrift, manifesten en tentoonstellingen. Zo organiseerde Seuphor in 1930 de eerste tentoonstelling exclusief gewijd aan de abstracte kunst.

In Parijs kwam hij in contact met grote namen uit de literaire en artistieke internationale avant-garde: dichters zoals Jean Cocteau en Tristan Tzara maar ook beeldende kunstenaars als Robert en Sonia Delaunay, Wassily Kandinsky, Fernand Léger, Constantin Brancusi en Pablo Picasso. Hij werkte meermaals samen met Kurt Schwitters, Willy Baumeister, Marcel Janco, Hans Arp en Sofie Taueber. Met Piet Mondriaan bleef hij levenslang bevriend en werkte hij verschillende projecten uit. Zo ontwierp Mondriaan in 1926 de decors voor het theaterstuk ‘L’éphémère est éternel’, het anti-theatertoneelstuk geschreven door Seuphor. Een tweede samenwerking vond plaats in 1928, toen ze met een “Tableau-poème” deelnamen aan een Parijse tentoonstelling van samenwerkingsprojecten van schrijvers en schilders. Seuphor is ook de auteur van Mondriaans eerste biografie in 1956.


Toen hij Parijs verliet om zich 14 jaar lang van de wereld af te zonderen in een afgelegen dorpje, schreef hij heel vroeg antifascistische artikels. Gelijklopend met zijn schrijfactiviteit, wijdde Seuphor zich aan de beeldende kunst. Na geëxperimenteerd te hebben met typografische gedichten en éénlijnige tekeningen in de jaren 1930, vond hij zijn stijl in de “dessins à lacunes” of leemtetekeningen, waarmee hij omstreeks 1951 begon. In deze pentekeningen domineren horizontale rechte lijnen, die op verschillende afstanden van elkaar getrokken worden. Door onderbrekingen in deze lijnen ontstaan er uitgespaarde vormen die zich van de achtergrond lijken los te maken. Seuphor: “Ik trek een lijn, ik trek een andere lijn, nog een andere en nog een andere. Tussen de lijnen begint iets te trillen. In de witte ruimten krijgen de vormen hun zelfstandigheid. Het niet geschrevene wordt leesbaar, de leegte spreekt, het onbestaande blijkt met zin beladen.”

De  leemtetekeningen werkte hij in honderden variaties uit. Hij speelde met de enorme rijkdom en oneindige mogelijkheden van de lijn. Onder impuls van de nieuwe generatie abstracte kunstenaars na de Tweede Wereldoorlog kregen de aanvankelijk vrij statische tekeningen zo een nieuwe dynamiek. Na de integratie van beweging, introduceerde Seuphor nieuwe technieken in zijn tekenkunst. Zo verschenen in 1954 de eerste collagetekeningen en begon hij kleur toe te passen. Zowel ingekleefde kleurelementen, als achtergronden van gekleurd papier brachten nog meer variatie en speelsheid in de reeksen. Hoewel Seuphor reeds met de eerste leemtetekeningen reeksen maakte, zette hij begin jaren 1960 een stap verder door het creëren van grote assemblages, waarbij meerdere ingelijste tekeningen, naast of boven elkaar geplaatst, als één geheel worden gepresenteerd. De kijker kan zo het hele visuele proces volgen. Met steeds grotere assemblages en werken tastte Seuphor de grenzen van de ruimte af. Vanaf het midden van de jaren 1950 dienden een aantal tekeningen als ontwerp voor tapijten en keramiekobjecten. Prachtige tapijten en reuzachtige vazen zullen voor het eerst in de tentoonstelling samengebracht worden.


Merkwaardig is ook de de nauwe relatie tussen tekst en beeld, dat reeds in de vroege werken opvalt, en met de jaren steeds duidelijker naar voor komt. De alomtegenwoordigheid van taal, net zoals het poëtische gehalte van zijn tekeningen, illustreren perfect dat Seuphor een man der letteren was.

Vanaf de jaren 1960 groeide Seuphors algemene erkenning als beeldende kunstenaar. Meer dan 120 tentoonstellingen werden aan zijn oeuvre gewijd, zowel in Frankrijk als in het buitenland.

Seuphor verenigt in zijn oeuvre de Platoonse idealen eigen aan de historische avant-garde van de jaren ’20 met de kunstpraktijk van de latere generaties abstracten. Als beeldend kunstenaar en criticus sloeg hij niet enkel een brug tussen de generaties maar hield hij de ontologische integriteit van de revolutie van de 20ste eeuw, de abstracte kunst, levend.


Deze tentoonstelling is een initiatief van het FeliXart Museum en de Indivision Berckelaers.

foto: Michel Seuphor in zijn atelier, Indivision Berckelaers
Cover van Het Overzicht, 1925, privécollectie
Michel Seuphor, La danse du mur, 1994, inkt op papier, 51 x 65 cm, Indivision Berckelaers
Tapijt: Michel Seuphor, San Giocco Maggiore, 1956, wol en katoen, 150 x 116 cm, Belfius collectie
Michel Seuphor, Palpe-moi soleil, 1960, 65 x 50 cm, inkt op gekleurd papier, Indivision Berckelaers


FeliXart Museum | Kuikenstraat 6 - B1620 Drogenbos
T +32 (0)2 377 57 22 | F +32 (0)2 377 29 15 | info@FeliXart.org


ERKEND MUSEUM
Deze erkenning op 15.5.2005 geeft het museum de middelen om zijn ambitie, een aantrekkelijke en dynamische museum te worden, zuurstof. Het totaal verniewde kader onder leiding van artistiek directeur Sergio Servellón Sosa en zakelijk directeur Raf Heylen rekent ook op een intense interactie met de liefhebbers, van het werk van De Boeck en van authentiek avantgarde en eigentijdse beeldende kunst replica watches , om zijn werking te optimaliseren. Dat gebeurt via AuthenticART partnerships – en projectwerking.